| |
Genklinik
Hakkımızda
.................................................................................
Misyon, Vizyon, Değerler
.................................................................................
Ekibimiz
.................................................................................
Duyurular, Haberler
.................................................................................
Linkler
.................................................................................
Sıkça Sorulan Sorular
.................................................................................
İletişim
.................................................................................
|
|
Sıkça Sorulan Sorular
Kromozom ve DNA Değişiklikleri
KROMOZOM ANOMALİLERİ
Monozomi :
Hücrenin nükleusunda çitf olarak bulunan kromozomlardan sadece bir kopya olması
durumudur. Kısmi monozomi, diğerleri iki kopyaya sahipken, kromozomun bir
parçasının tek kopyasının olduğu durumlarda oluşur.
Dizomi :
Kromozomların çift halde bulunması durumdur.Diploid organizmalar için normal
olan durumdur. Normalde triploid veya üstü olan organizmalar için dizomi bir
anöploididir. Ayrıca normalde haploid olan gamet hücreleri gibi hücreler için de
ima edilebilir.
Uniparental dizomide kromozmların iki kopyası da aynı ebeveynden alınır. (diğer
ebeveynin katkısı olmadan)
Trizomi :
Normalde, organizmalarda belirlenmiş olan iki kopya halinde olması gereken
kromozom kopyalarından üç tane olması durumudur. Buna göre, fazladan 21 numaralı
bir kromozom bulunduğunda buna trizomi 21 denir.
Bir hastanın tam trizomisi gametogenezin I. Veya II. Mayozundaki ayrılmama
nedeniyle oluşur ve üreme hücresinde (sperm veya yumurta) 23 yerine 24 kromozom
kromozom meydana gelir. Böylece, fertilizasyondan (döllenme) sonra fetusta tipik
46 yerine 47 kromozom bulunur. En yaygın otozomal trizomi tipi Down Sendromu’yla
sonuçlanan trizomi 21 ve Edwards Sendromu’yla sonuçlanan trizomi 18’tür. Nadir
vakalarda trizomi 13’lü fetuslar yaşayabilirler. Trizomi 13’e Patau Sendromu
denir. Otozomal trizomi sıkça ciddi kongenital anomaliler, mental retardasyon ve
kısa yaşam umuduyla ilişkilendirilir.
Kısmi trizomi, kromozomlardan birine fazladan bir kromozom parçasının
eklenmesiyle ya da kromozomlardan birinde, bir parçasının fazladan bir
kopyasının bulunmasıyla oluşur.
Mozaik trizomi, organizmanın sadece bazı hücrelerinde fazla kromozomal materyal
bulunması durumudur.
Tetrazomi ve Pentazomi :
Her bir kromozomdan sırasıyla 4 veya 5’er kopya bulunması durumudur. Çok nadir
olmasına rağmen insanlarda rapor edilmiş tetrazomi ve pentazomi karyotipleri
XXXX (XXXX Sendromu), XXXY, XXYY, XYYY, XXXXX, XXXXY, XXXYY, XXYYY ve XYYYY
şeklindedir.
Ploidi :
Biyolojik bir hücredeki homolog kromozom çiftlerinin sayısıdır.
Öploidi :
Bir hücre veya organizmanın sahip olduğu muhtemelen cinsiyet kromozomları hariç,
bir bütünün katları şeklinde artan monoploid kromozom sayısıdır. Örneğin; bir
insan hücresi, 23’ün tam bir katı olan 46 kromozomu içerir. Hücre anormal ama
tam katı sayısında kromozom içeriyorsa (69 kromozom gibi) yine öploid olarak
düşünülür.
Anöploidi :
Öploid olmama durumudur. İnsanlardaki örnekleri; fazladan tek bir kromozom
olması (Down Sendromu gibi), kayıp bir kromozom olması (Turner Sendromu gibi)
dır. Anoploidi, normalde ploidi olarak değil, trizomi ya da monozomi olarak
anılır.
Poliploidi :
Bazi biyolojik hücrelerin ve organizmaların ikiden fazla homolog krozmozom çifti
içermeleri durumudur. Poliploid tiplerin terminolojisi nukleustaki kromozom
çiftlerinin sayısına göre yapılır. Triploid (üç set; 3x), tetraploid (dört set;
4x), pentaploid (beş set; 5x), hekzaploid (altı set; 6x), vb.
Translokasyon :
Homolog olmayan kromozomlar arasındaki parça değişimidir.
Transpozisyon :
Aynı kromozom üzerinde bir parçanın yine aynı kromozom veya homolog olmayan
başka bir kromozom üzerindeki başka bir bölgeye transferidir.
Delesyon :
Her zaman olmamakla birlikte bazen sitolojik olarak gözlenebilen, kromozoma ait
genetik materyal kaybıdır. Multilokus bir delesyonda birden fazla lokus olaya
karışır örneğin; bir parçayı ya da bir bütünü oluşturan komşu genetik materyal,
komşu lokus veya lokuslar da kaybolur. İntragenik delesyonda, gendeki bir veya
daha fazla komşu nükleotid olaya karışır ve çerçeve kayması, bir veya daha fazla
ekzon dizisi kaybı ya da kodlama dizisinde görevli olmayan regülatör bölgelerin
kaybı meydana gelebilir.
Mikrodelesyon:
Kromozomun ufak bir parçasının kaybıdır. Kayıp parça o kadar küçüktür ki; normal
incelemede (sıradan bir ışık mikroskobuyla ve normal yöntemlerle hazırlanan
kromozom preparatlarında) yokluğu anlaşılamaz.
Mikrodelesyonların tespit edilmesi için yüksek rezolüsyonlu kromozom bantlama,
moleküler kromozom analizi (FISH ile) veya DNA analizi gereklidir. DNA düzeyinde
meydana gelen mikrodelesyonlarda ise herhangi bir DNA dizisinden birkaç bazın
çıkması durumu ifade edilir.
İnsersiyon :
Bir kromozom segmentinin (iki kırıkla sonuçlanır) homolog olmayan başka bir
kromozomun arasındaki bir bölgeye 3. bir kırık noktasından bağlanmasıdır.
Transgenik insersiyon başka bir organizmadan alınan organik materyalin, DNA’nın
pronüklear mikroenjeksiyonu ve ya eksojenik DNA’nın embriyonik kök hücreler
tarafından birleştirilmesi (ya viral enfeksiyon yoluyla ya da elektroforasyon
yoluyla) ve mateyalin aktarılacağı kromozomun rastgele ya da hedef bir bölgesine
eklenmesidir.
Herhangi bir gen bölgesinde normal dizinin içine farklı bir dizinin entegre
olması DNA düzeyindeki insersiyon olarak tanımlanır.
İnversiyon :
Bir kromozom segmenti ve/veya içerisindeki gen dizisinin ters dönmesidir.
Perisentik inversiyonda ters dönen segment sentromeri de içerirken, parasentrik
inversiyonda kırık noktalarının ikisi de aynı kromozom kolunda bulunur.
İntragenik inversiyonda gendeki nükleotid dizisi ters döner.
Duplikasyon :
Genomun bir bölümünün, her zaman olmasa da bazen sitolojik olarak
gözlenebildiği, iki katına çıkması olayıdır. İki katına çıkmış olan segment,
orjinalinin bir bölümüyle birlikte (tandem duplikasyon) veya aynı kromozomun
başka bir bölgesinde (intrakromozomal duplikasyon) bulunabilir ya da homolog
olmayan bir kromozoma bağlanmış olabilir(interkromozomal duplikasyon).
Resiprokal Translokasyon :
Homolog olmayan kromozomlar arasındaki karşılıklı parça değişimidir. Sadece
simetrik değişimlerin üreyebildiğine dikkat edilmelidir. Asimetrik değişimler,
kaybedilen asentrik ve disentrik kromozm ürünleriyle sonuçlanacağından, yaşamayı
engelleyecek anöploidilere neden olurlar. Resiprokal translokasyonlarda bir veya
daha fazla kromozom translokasyona karışmış olabilir örneğin; 1/2, 2/3, 3/1.
Substitüsyon :
DNA dizisindeki bir nükleotidin diğer bir nükleotidle ve dolayısı ile kodlanan
proteindeki bir amino asidin başka bir amino asitle yer değiştirmesiyle oluşan
mutasyondur.
Imprinting Mutasyonu :
Çift halinde çalışması gerekli olmayan genlerden bir kısmı çocuğa sadece
anneden, bazıları ise sadece babadan aktif olarak gelir. Diğer ebevenden gelen
ise inaktiftir. Bu kavrama genomik imprinting adı verilir. Ebeveynlerden
birinden aktif olarak gelmesi gereken gen delesyon (parça kaybı) nedeniyle
gelemezse veya her iki gende aynı ebeveynden gelirse (uniparental dizomi) diğer
ebeveynden gelen inaktif gen fonksiyon gösteremediğinden o genin kodladığı
protein üretilemez. Buda etkilenen proteinin önemine göre değişen klinik
tablolara yol açar. Genlerin bu özelliğinden dolayı bir gen bölgesinin
delesyonlu olarak anne veya babadan gelmesi de birbirinden farklı klinik
tablolara yol açabilir.
10.Tri-nükleotid Tekrar Uzamaları :
CAG,CGG veya GAA gibi üçlü nükleotidler bir gen içinde anormal olarak artar. Tri-nükleotid
tekrar uzamalarının aile içindeki kalıtımı hastalık bulgularında artış ve daha
erken başlangıç yaşı gösterir. Bu duruma antisipasyon denir ve artan ekspansiyon
büyüklüğüne bağlıdır.
11.Çerçeve Kayması Mutasyonu (Frameshift) :
DNA düzeyinde meydana gelen delesyon, insersiyon veya inversiyon mutasyonları,
duruma göre amino asit dizisinin okunmasında kayma oluşturabilir ve ortaya çıkan
protein farklı yapıda oluşur. Bu mutasyonlara çerçeve kayması (frameshift)
mutasyonları denir.
Başa Dön
|
|
